Vài suy nghĩ sau hành trình World Cup 2026 của đội tuyển Na Uy
Đối với tôi, hành trình World Cup 2026 của Na Uy khép lại với nhiều cảm xúc lẫn lộn. Trận thua đội tuyển Anh ở tứ kết để lại sự tiếc nuối, nhất là khi đội tuyển Na Uy đã chơi một trận đầy tự tin và có lúc tiến rất gần đến cánh cửa bán kết.
Nhưng khi nỗi thất vọng dần lắng xuống, một điểm sáng vẫn còn nguyên vẹn:
Na Uy đã đánh bại Brazil một cách đường đường chính chính.
Chiến thắng ấy còn mang một âm vang lịch sử đặc biệt. Năm 1998, Na Uy từng thắng Brazil 2–1 tại World Cup ở Pháp. Hai mươi tám năm sau, đội bóng Bắc Âu nhỏ bé ấy lại đánh bại Brazil với cùng tỷ số 2–1, lần này để giành quyền vào tứ kết World Cup 2026.[1]
Tuy nhiên, điều làm tôi tò mò không chỉ là kết quả của một trận đấu. Tôi muốn biết điều gì nằm bên dưới thành công ấy.
Làm thế nào một quốc gia có dân số không lớn lại thường xuyên đào tạo được những vận động viên xuất sắc trong bóng đá, điền kinh và đặc biệt là các môn thể thao mùa đông?
Không vội đi tìm nhà vô địch
Ở nhiều nơi, trẻ em được tuyển chọn và phân loại từ rất sớm. Người lớn cố gắng phát hiện “tài năng đặc biệt” trước người khác, rồi nhanh chóng hướng đứa trẻ vào một môn duy nhất.
Triết lý thể thao trẻ em của Na Uy đi theo một con đường khác.
Trước khi nghĩ đến huy chương hay thành tích, trẻ em cần được cảm thấy an toàn, vui vẻ và được luyện tập về một tập thể. Theo Liên đoàn Thể thao Na Uy, trẻ em có quyền được trải nghiệm cái cảm giác tiến bộ, được học nhiều kỹ năng khác nhau, được chơi cùng bạn bè và tham gia vào một môi trường không có sự ép buộc quá mức.[2]
Điều đó không có nghĩa là Na Uy không coi trọng cạnh tranh. Trẻ em vẫn thích ghi bàn, chạy đua và giành chiến thắng. Nhưng cuộc thi phải phù hợp với tuổi của các em. Kết quả không nên trở thành thước đo duy nhất về giá trị của một đứa trẻ.
Trước khi đào tạo một người chiến thắng, phải biết bảo vệ đứa trẻ.
Niềm vui và sự đa dạng
Một đặc điểm quan trọng khác là trẻ em Na Uy thường được khuyến khích thử nhiều môn thể thao. Một em có thể chơi bóng đá vào mùa hè, trượt tuyết vào mùa đông, đồng thời thử bóng ném, bơi lội hoặc điền kinh.
Việc không chuyên môn hóa quá sớm không bị xem là lãng phí thời gian. Ngược lại, các hoạt động khác nhau giúp trẻ phát triển nhiều dạng vận động, giữ được hứng thú và có thời gian khám phá môn thể thao nào mà mình thực sự yêu thích. Liên đoàn Thể thao Na Uy nhấn mạnh rằng sự đa dạng có thể giúp trẻ tích lũy kinh nghiệm vận động, giảm nguy cơ chấn thương và tránh tình trạng chán nản rồi bỏ cuộc quá sớm.[3]
Niềm vui không phải là kẻ thù của tham vọng. Trái lại, niềm vui có thể là nhiên liệu giúp một đứa trẻ tiếp tục tập luyện trong nhiều năm.
Khi trẻ lớn hơn và tự muốn theo đuổi thể thao thành tích cao, việc tập luyện sẽ dần trở nên nghiêm túc hơn. Kỷ luật, cường độ, cạnh tranh và huấn luyện chuyên nghiệp khi ấy mới được tăng lên.
Điểm quan trọng là tham vọng nên lớn dần từ bên trong đứa trẻ, chứ không hoàn toàn do cha mẹ hay huấn luyện viên áp đặt từ bên ngoài.
Haaland và chiếc “hộp đồ nghề” từ nhiều môn thể thao
Erling Haaland là một ví dụ dễ thấy. Khi còn nhỏ, anh không chỉ chơi bóng đá. Cha anh còn cho anh làm quen với trượt tuyết đường dài, bóng ném và điền kinh.[4]
Những hoạt động ấy không tự động biến một đứa trẻ thành siêu sao bóng đá. Thành công của Haaland còn đến từ năng khiếu riêng, gia đình, môi trường huấn luyện, ý chí và rất nhiều năm khổ luyện.
Nhưng kinh nghiệm từ nhiều môn thể thao có thể tạo cho một đứa trẻ một nền tảng vận động rộng hơn: thăng bằng, sức bật, tốc độ, sức bền, khả năng phối hợp cơ thể và suy đoán không gian.
Khi Haaland chọn bóng đá làm con đường chính, anh không bắt đầu với hai bàn tay trắng. Anh đã mang theo một “hộp đồ nghề” được tích lũy từ nhiều hoạt động khác nhau.
Và như người ta thường nói vui:
Người Na Uy gần như sinh ra với đôi ván trượt dưới chân.
Câu lạc bộ địa phương và những người tình nguyện
Nền thể thao Na Uy không chỉ được xây dựng từ những học viện lớn. Phần móng của nó nằm trong các câu lạc bộ địa phương, nơi cha mẹ, huấn luyện viên và những người tình nguyện cùng tổ chức hoạt động cho trẻ em.
Đối với phần lớn trẻ em, con đường thể thao không bắt đầu trong một sân vận động hiện đại. Nó bắt đầu trên một sân bóng nhỏ, trong một nhà thi đấu gần trường hoặc trên đường trượt tuyết bên khu rừng gần nhà.
Chỉ một số rất ít sau này trở thành vận động viên chuyên nghiệp. Nhưng các em đều có thể học được: cách hợp tác với người khác, tuân thủ luật chơi, chịu đựng thất bại, giữ gìn kỷ luật và cảm nhận mình là một phần của cộng đồng.
Kulturskole: cùng một triết lý trong âm nhạc và nghệ thuật
Cách suy nghĩ này không chỉ áp dụng cho thể thao. Nó còn xuất hiện trong hệ thống kulturskole (lớp học văn hóa sau giờ), có thể hiểu là các trường văn hóa nghệ thuật do chính quyền địa phương tổ chức cho trẻ em và thanh thiếu niên sau giờ học chánh thức hàng ngày.
Tùy từng địa phương, trẻ có thể học đàn piano, guitar, violin, thanh nhạc, khiêu vũ, sân khấu, hội họa và nhiều hình thức nghệ thuật khác. Luật giáo dục Na Uy quy định các địa phương phải có chương trình kulturskole, gắn với nhà trường và đời sống văn hóa địa phương.[5]
Điều này không có nghĩa là bất cứ em nào nộp đơn cũng được nhận ngay. Số chỗ học có giới hạn, một số nhạc cụ rất được ưa chuộng và nhiều gia đình phải chờ trong danh sách đợi.
Tuy nhiên, nguyên tắc phía sau vẫn đáng quý: nghệ thuật và âm nhạc không nên chỉ dành cho những gia đình giàu có hoặc đã có truyền thống nghệ thuật. Xã hội cố gắng mở cánh cửa ấy cho càng nhiều trẻ em càng tốt.
Các con của tôi cũng đã từng được hưởng lợi ích từ các lớp học này. Việc học chơi một nhạc cụ không chỉ đem lại kỹ năng âm nhạc. Nó còn dạy cho các con tôi sự kiên nhẫn, khả năng lắng nghe, tập trung và niềm vui sáng tạo mà chúng có thể mang theo suốt đời.
Không phải mọi học sinh kulturskole đều trở thành nhạc sĩ chuyên nghiệp. Nhưng một người biết chơi guitar để tìm niềm vui sau giờ làm, một người biết cảm nhận hội họa hay một người yêu âm nhạc suốt đời cũng đã là một thành quả có giá trị.
Mục đích không chỉ là đào tạo thật nhiều ngôi sao, mà là cho thật nhiều trẻ em cơ hội khám phá khả năng của chính mình.
Phát triển một con người toàn diện
Điều tôi quý trọng nhất trong mô hình này là mục tiêu phát triển một con người toàn diện.
Thể thao rèn luyện cơ thể, tinh thần đồng đội và ý chí. Âm nhạc rèn luyện đôi tai, cảm xúc và sự tập trung. Hội họa nuôi dưỡng khả năng quan sát và trí tưởng tượng và sáng tạo.
Xã hội không biết trước đứa trẻ nào sẽ trở thành Haaland, một nghệ sĩ lớn hay một người bình thường sống hạnh phúc với sở thích của mình. Vì thế, thay vì chỉ chăm bón cho vài cây được cho là đặc biệt, người ta cố gắng tạo điều kiện cho cả khu rừng được lớn lên.
Người ta trồng cả một khu rừng, chứ không chỉ chăm sóc một vài cây.
Phần móng dưới ngôi nhà đẹp
Khi nhìn một ngôi nhà đẹp, chúng ta thường chú ý đến mặt tiền, cửa sổ và mái nhà. Nhưng điều giữ cho ngôi nhà đứng vững lại là phần móng nằm sâu dưới đất, nơi ít ai nhìn thấy.
Những bàn thắng của Haaland là phần nổi bật trên mặt đất. Bên dưới chúng là gia đình, câu lạc bộ địa phương, huấn luyện viên, các tình nguyện viên, niềm vui, sự đa dạng và nhiều năm phát triển từng bước một.
World Cup trước hết vẫn là một cuộc giải trí. Nó đem lại niềm vui, sự hồi hộp và đôi khi cả nỗi thất vọng.
Nhưng hành trình của Na Uy trong giải bóng đá năm 2026 cũng cho tôi thấy một điều sâu xa hơn:
Tài năng không phải lúc nào cũng cần bị thúc ép để xuất hiện. Đôi khi, nó cần có thời gian, được tự do và niềm vui để tự lớn lên.
Nguồn tham khảo
- FIFA: “Haaland the inspiration as Norway make World Cup history” . Bài viết về chiến thắng 2–1 của Na Uy trước Brazil tại World Cup 2026 và sự liên hệ với chiến thắng năm 1998.
- Liên đoàn Thể thao Na Uy: “Idrettens barnerettigheter” . Các quyền của trẻ em trong thể thao, gồm an toàn, tình bạn, cảm giác tiến bộ, sự đa dạng và quyền tham gia quyết định.
- Liên đoàn Thể thao Na Uy: “Jeg skjønner det ikke” . Về lợi ích của việc cho trẻ tham gia nhiều hoạt động và tránh chuyên môn hóa quá sớm.
- Manchester City: “Erling Haaland: 10 things you didn’t know” . Nguồn đề cập việc Haaland từng được làm quen với trượt tuyết đường dài, bóng ném và điền kinh khi còn nhỏ.
- Tổng cục Giáo dục Na Uy: “Informasjon om kulturskolen” . Về trách nhiệm của các địa phương trong việc tổ chức kulturskole và mục tiêu giúp học sinh học tập, trải nghiệm, sáng tạo và trình bày các hình thức nghệ thuật, văn hóa.
Cập nhật: tháng 7 năm 2026.
No comments:
Post a Comment